به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، ناهید طیبی، استاد حوزه و دانشگاه، امروز 21 مهرماه در سی امین پیش نشست همایش بین المللی مادران اهل بیت(ع) که در محل دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی برگزار شد با اشاره به ضرورت انجام پژوهش های عمیق درباره مادران ائمه اطهار(ع) ، اظهار کرد: تحقیقات تاریخی معمولاً با دو هدف کشف حقیقت یا حل مسئله انجام می شوند.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، ناهید طیبی، استاد حوزه و دانشگاه، امروز 21 مهرماه در سی امین پیش نشست همایش بین المللی
مادران اهل بیت(ع) که در محل دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی برگزار شد با اشاره به ضرورت انجام پژوهش های عمیق درباره مادران
ائمه اطهار(ع)، اظهار کرد: تحقیقات تاریخی معمولاً با دو هدف کشف حقیقت یا حل مسئله انجام می شوند. بخش هایی از تاریخ همچنان تاریک و قسمت هایی از گذشته نیز نانوشته باقی مانده است؛ ازاین رو پژوهشگر باید با کنار هم قرار دادن گزارش ها و داده های پراکنده تاریخی مانند قطعات یک پازل، تصویری روشن تر از شخصیت، نقش اجتماعی و جایگاه تاریخی افراد ارائه دهد. وی افزود: حدود 30 سال است که درباره مادران ائمه اطهار(ع) مطالعه می کنم و در آغاز این مسیر، هنگامی که در قم و در مکتب بانو امین مشغول فعالیت بودم منابع موجود را بررسی می کردم، اما اطلاعات درباره بسیاری از این بانوان به چند جمله محدود می شد. این مسئله برایم پرسش برانگیز بود که چرا درباره مادر حضرت مهدی(عج) اطلاعات بیشتری در دسترس است، اما درباره مادر امام جواد(ع) یا امام هادی(ع) شناخت تاریخی ما تا این اندازه محدود است. مدیر دانشنامه زن مسلمان ادامه داد: همین خلأ پژوهشی موجب شد به جای اکتفا به نام و مشخصات مادران ائمه(ع)، به دنبال گزارش های دیگر تاریخی بروم و داده های موجود را در کنار یکدیگر قرار دهم. هدف این است که علاوه بر شناخت زندگی فردی این بانوان شخصیت، نقش اجتماعی، سلوک معنوی و تأثیرگذاری آن ها نیز بررسی شود. طیبی با تشریح نظریه خود درباره جایگاه مادران ائمه(ع) در شکل گیری همگرایی جهانی پیش از ظهور، بیان کرد: حدود سه دهه است که روی نظریه ای با عنوان طرح همگرایی پیشا ظهور مبتنی بر ملیت مادران ائمه(ع) کار می کنم و براساس این دیدگاه، یکی از عوامل قابل بررسی در شکل گیری همگرایی جهانی در عصر ظهور، پیوندهای تاریخی و هویتی برخاسته از خاستگاه مادران ائمه(ع) است. وی تصریح کرد: این دیدگاه به معنای انحصار همه عوامل همگرایی در ملیت مادران ائمه(ع) نیست، بلکه یکی از عوامل احتمالی در کنار سایر عوامل است؛ برای بررسی این نظریه باید داده های تاریخی را با یکدیگر سنجید، برای نمونه می توان جغرافیای جهان در زمان حضرت محمد(ص) و نامه های دعوت ایشان به حاکمان و مناطق مختلف را با پراکندگی جغرافیایی و ملیت مادران ائمه(ع) مقایسه کرد و میزان انطباق این داده ها را مورد بررسی قرار داد. این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به چالش واگرایی در جهان امروز، اظهار کرد: جامعه جهانی با اختلاف ها، تبعیض ها و فاصله های گوناگون مواجه است و برای عبور از این وضعیت، به عوامل پیونددهنده میان ملت ها و جوامع نیاز دارد. از این منظر، بررسی جایگاه مادران ائمه(ع) می تواند دریچه ای برای شناخت پیوندهای تاریخی و هویتی میان جوامع مختلف باشد؛ موضوعی که برای تبیین ابعاد تمدنی آن به پژوهش های دقیق تر نیاز داریم.
انتقال هویت؛ مهم ترین نقش تمدنی مادر
طیبی با تأکید بر نقش مادر در انتقال هویت از نسلی به نسل دیگر، گفت: یکی از مهم ترین کارکردهای تمدنی مادر انتقال هویت، ارزش ها و میراث فرهنگی و معنوی به نسل های بعدی است. این نقش را نباید صرفاً به فرزندآوری یا تربیت فرزند در محیط خانواده محدود کرد، بلکه باید آن را در چارچوبی گسترده تر و در ارتباط با شکل گیری و تداوم یک جامعه و امت مورد توجه قرار داد. وی با اشاره به ضرورت بازنگری در نگاه به جایگاه مادر افزود: در تحلیل های اجتماعی گاهی نقش مادر به جنبه های محدود فردی تقلیل پیدا می کند؛ درحالی که مادر در انتقال ارزش ها، حفظ پیوندهای هویتی و استمرار یک جریان فرهنگی و تمدنی نقش دارد؛ از این رو بررسی زندگی مادران اهل بیت(ع) می تواند علاوه بر روشن کردن بخش هایی از تاریخ اسلام، زمینه استخراج الگوهایی برای زنان و مادران امروز را نیز فراهم کند. مدیر دانشنامه زن مسلمان ادامه داد: یکی از محورهای مهم در این زمینه، بررسی سلوک معنوی مادران ائمه(ع) است، برای نمونه در برخی منابع تاریخی درباره مادر امام هادی(ع) از تعبیر «مِنَ الطاهِرات» استفاده شده است که بر پاکی و طهارت ایشان دلالت دارد؛ چنین گزارش هایی باید در کنار سایر داده های تاریخی بررسی شود تا بتوان تصویری دقیق تر از ویژگی های معنوی و شخصیتی این بانوان ارائه داد. طیبی با اشاره به روند مطالعات انجام شده درباره مادران ائمه(ع)، اظهار کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آثار متعددی درباره مادران ائمه اطهار(ع) منتشر شد و معرفی این بانوان در کتاب های دینی، به ویژه آثار ویژه کودکان و نوجوانان، گسترش یافت. این روند در شناساندن چهره های کمتر شناخته شده اهل بیت(ع) مؤثر بوده است، اما همچنان میان گردآوری اطلاعات و پژوهش تحلیلی درباره شخصیت و نقش تمدنی این بانوان فاصله وجود دارد. وی افزود: در بسیاری از آثار اطلاعات مربوط به چند مادر در کنار یکدیگر گردآوری شده، اما حجم مطالب و میزان تحلیل درباره هر یک از آنان یکسان نیست. گاهی درباره برخی شخصیت ها صفحات متعددی اختصاص داده می شود، درحالی که درباره مادران دیگر ائمه(ع)، اطلاعات در چند صفحه یا حتی چند سطر خلاصه می شود. این تفاوت نشان می دهد که هنوز برای شناخت نظام مند و تحلیلی مادران ائمه(ع) به پژوهش های بیشتری نیاز داریم. این پژوهشگر حوزه زنان با اشاره به نمونه هایی از آثار تاریخی و ادبی درباره مادران ائمه(ع) بیان کرد: در دوره صفویه نیز آثاری درباره حضرت نرجس(س) نوشته شده است که نشان می دهد توجه به این بانوی بزرگوار در برخی دوره های تاریخی، ابعاد ادبی و اعتقادی داشته است. بررسی زمینه های شکل گیری چنین آثاری می تواند به شناخت بهتر نحوه بازتاب شخصیت مادران ائمه(ع) در دوره های مختلف تاریخ کمک کند. طیبی ادامه داد: برای مطالعه دقیق این موضوع، باید علاوه بر کتاب های تاریخی و روایی، به منابع دیگر نیز مراجعه کرد و گزارش ها را با روش علمی سنجید. در چنین پژوهش هایی، منبع شناسی، بررسی اعتبار گزارش ها و توجه به زمینه تاریخی شکل گیری روایت ها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بدون این ملاحظات، ممکن است اطلاعات پراکنده به عنوان تصویری کامل از زندگی یک شخصیت تاریخی ارائه شود.
جایگاه ویژه حضرت سمانه(س) در مطالعات تمدنی
مدیر دانشنامه زن مسلمان با اشاره به پژوهش های خود درباره حضرت سمانه(س)، مادر امام هادی(ع)، اظهار کرد: در منابع موجود، گزارش هایی درباره ویژگی های شخصیتی و معنوی ایشان وجود دارد که می تواند مبنای بررسی های گسترده تری قرار گیرد. برای شناخت دوره زندگی این بانو، باید تاریخ زندگی امام هادی(ع)، گزارش های مربوط به خانواده ایشان و روایت های تاریخی مرتبط را در کنار یکدیگر مطالعه کرد. وی افزود: در برخی گزارش ها، از حضرت سمانه(س) با تعابیری یاد شده است که بر پاکی، صداقت و ویژگی های معنوی ایشان تأکید دارد. همچنین در روایتی منسوب به امام جواد(ع)، توصیفی درباره حضور و ویژگی های یک بانوی زیبارو نقل شده است که در ادامه، خود را همسر امام جواد(ع) معرفی می کند و از تبار عمار یاسر می داند. بررسی این گزارش ها در کنار سایر منابع می تواند به شناخت دقیق تر پیشینه و شخصیت ایشان کمک کند. طیبی با اشاره به ضرورت پرهیز از تحلیل های ساده انگارانه درباره رخدادهای تاریخی، تصریح کرد: در بررسی حوادث مربوط به
زندگی ائمه(ع)، نباید بدون ارزیابی اسناد و زمینه های تاریخی، همه رخدادها را به انگیزه های شخصی و اختلاف های خانوادگی نسبت داد. برای مثال، درباره شهادت امام جواد(ع) باید شرایط سیاسی آن دوره و نگرانی حکومت عباسی از گسترش نفوذ اجتماعی و ارتباط مردم با امام(ع) نیز مورد توجه قرار گیرد. تحلیل تاریخی زمانی اعتبار دارد که همه عوامل مؤثر در یک رویداد بررسی شود. وی ادامه داد: در مطالعات مربوط به مادران ائمه(ع)، حتی موضوع نام ها، القاب و محل دفن نیز باید با دقت و بر اساس منابع بررسی شود. درباره حضرت سمانه(س) نیز گزارش های موجود درباره محل دفن ایشان نیازمند ارزیابی و تفکیک از اطلاعات مربوط به دیگر بانوان مدفون در سامراست؛ بنابراین در بیان جزئیات تاریخی باید میان گزارش مستند و موضوعی که همچنان نیازمند بررسی است، تفاوت قائل شد. این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اهمیت شناخت میراث خانوادگی در تاریخ اسلام بیان کرد: در جوامع مختلف، پیوند خانوادگی و انتساب به شخصیت های برجسته تاریخی همواره از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است. در منابع اسلامی نیز به نسب و پیوندهای خانوادگی توجه شده و در برخی گزارش ها، ائمه(ع) برای بیان جایگاه خود به مادران و خاندانشان اشاره کرده اند. این موضوع نشان می دهد که نقش مادران در انتقال میراث خانوادگی و هویتی را نمی توان در مطالعات تاریخی نادیده گرفت. طیبی در پایان گفت: بازخوانی زندگی مادران ائمه اطهار(ع) باید از سطح معرفی اسامی و اطلاعات پراکنده فراتر برود و به بررسی نقش آنان در انتقال هویت، تربیت نسل، استمرار میراث معنوی و شکل گیری پیوندهای اجتماعی و تمدنی برسد. چنین رویکردی می تواند شناخت ما از تاریخ تشیع را تکمیل کند و زمینه بهره گیری از تجربه ها و الگوهای معنوی این بانوان را در جامعه امروز فراهم آورد. انتهای پیام
{{name}}
{{content}}